Fonds GB 0210 WALDO - Papurau Waldo Williams

Identity area

Reference code

GB 0210 WALDO

Title

Papurau Waldo Williams

Date(s)

  • [1880]x[2018] (Creation)

Level of description

Fonds

Extent and medium

0.092m³ (1 bocs mawr; 7 bocs bach)

Context area

Name of creator

Biographical history

Archival history

Immediate source of acquisition or transfer

Rhoddwyd gan Mr David Williams, Rhuthun (nai Waldo Williams), Medi 2018.

Content and structure area

Scope and content

Deunydd gan neu yn ymwneud â'r bardd a'r heddychwr Waldo Williams, sy'n adlewyrchu ei ddaliadau gwleidyddol, crefyddol, heddychol a dyngarol; ynghyd â deunydd gan neu yn ymwneud ag aelodau teuluol, cyfeillion a chydnabod Waldo Williams.

Appraisal, destruction and scheduling

Accruals

System of arrangement

Trefnwyd eitemau dan benawdau penodol yn ôl trefn gronolegol/lled gronolegol cyn belled ag y bo modd.

Conditions of access and use area

Conditions governing access

Conditions governing reproduction

Language of material

  • Welsh
  • Irish
  • English

Script of material

Language and script notes

Physical characteristics and technical requirements

Gweler dan eitemau unigol.

Finding aids

Allied materials area

Existence and location of originals

Existence and location of copies

Related units of description

Cedwir ffotograffau gwreiddiol sy'n perthyn i'r casgliad ar wahân, a gellir cael mynediad iddynt trwy gais.
Lleoliad: Llyfr ffoto 3768, maint B.

Related descriptions

Publication note

Gweler Alan Llwyd: Waldo: Cofiant Waldo Williams: 1904-1971 (Y Lolfa, 2014). Atgynhyrchir rhai o'r ffotograffau a gynhwysir yn y casgliad hwn, ynghyd â llawysgrif 'Mewn Dau Gae', yn y gyfrol hon.

Notes area

Note

Ganed Waldo Goronwy Williams ar 30ain o Fedi 1904, yn fab i'r heddychwr a'r sosialydd John Edwal Williams ac Angharad Williams (née Jones). Ynghyd â'i brodyr a'i chwiorydd, mynychodd Angharad goleg a bu'n athrawes cyn ei phriodas. Er mai Cymro Cymraeg oedd John Edwal, magwyd Angharad yn ddi-Gymraeg yn Lloegr, felly Saesneg oedd iaith aelwyd gynnar Waldo ac ni ddysgodd Gymraeg nes i'r teulu symud ym 1911, pan oedd Waldo'n saith mlwydd oed, i Fynachlog-ddu yng ngogledd Sir Benfro, lle 'roedd ei dad yn brifathro'r ysgol gynradd yno. Ym 1915, bu i'r teulu symud drachefn pan benodwyd John Edwal yn brifathro Ysgol Brynconin, Llandysilio. Mynychodd Waldo Ysgol Ramadeg Arberth ac yna Coleg y Brifysgol, Aberystwyth, gan raddio mewn Saesneg ym 1926. Yn dilyn hyfforddiant fel athro, bu'n dysgu mewn nifer o ysgolion o fewn Sir Benfro, yn Ysgol Ramadeg Botwnnog ym Mhen Llŷn o 1942 hyd 1944, ac mewn ysgolion yn Lloegr. Bu hefyd yn diwtor dosbarthiadau nos ac addysg bellach ar gyfer oedolion, ac yn ddarlithydd gwâdd. Ym 1941, priododd Waldo â Linda Llewellyn, ond bu farw hithau o'r diciâu ddwy flynedd yn ddiweddarach. Treuliodd gyfnod ym Mhrifysgol Maynooth, Swydd Kildare yn ystod haf 1961, lle dysgodd Wyddeleg yn rhugl. Ac yntau'n heddychwr gydol oes, cofrestrodd Waldo fel gwrthwynebydd cydwybodol yn ystod yr Ail Ryfel Byd, safiad a achosodd wrthdaro rhyngddo a'r awdurdodau. Oherwydd ei wrthwynebiad i Ryfel Corea (1950-1953), gwrthododd dalu ei dreth incwm ac fe'i carcharwyd am ei safiad ar ddechrau 1960. Yn genedlaetholwr a brogarwr, safodd fel ymgeisydd dros Blaid Cymru yn Etholiad Cyffredinol 1959. Bu farw Waldo Williams ar yr 20fed o Fai 1971 a'i gladdu yn yr un bedd â'i rieni a'i wraig Linda ym mynwent Capel y Bedyddwyr, Blaenconin, y capel lle priodwyd Waldo a Linda ddeg mlynedd ar hugain ynghynt. Yn ddiweddarach, codwyd coflech i Waldo ar weundir Rhos Fach, ger Mynachlog-ddu. Fe ddylanwadwyd Waldo a'i dad ill dau yn gryf gan yr athronydd a'r bardd sosialaidd Edward Carpenter (1844-1929). Er fod y teulu, mewn enw, yn aelodau o Gapel y Bedyddwyr, nid oedd Waldo, mwy na'i rieni, yn arddel unrhyw grefydd ffurfiol, gyfundrefnol, ac, yn ystod y 1950au, fe ymunodd â'r Crynwyr yn eu tŷ cwrdd yn Aberdaugleddau. 'Roedd Waldo yn berson dwys ac ystyriol ac fe achosodd cyflwr y byd a'i gyd-ddyn gyfnodau o bruddglwyf difrifol iddo yn ystod ei fywyd. Cyhoeddodd Waldo ei unig gyfrol o gerddi, Dail Pren, ym 1956.

Alternative identifier(s)

Rhif rheoli system Alma

Access points

Subject access points

Place access points

Name access points

Genre access points

Description control area

Description identifier

Institution identifier

Rules and/or conventions used

Status

Level of detail

Dates of creation revision deletion

Language(s)

Script(s)

Sources

Archivist's note

Lluniwyd y disgrifiad gan Bethan Ifan, Gorffennaf 2019. Defnyddiwyd y ffynhonellau canlynol wrth lunio'r disgrifiad: Ffynhonellau uniongyrchol; Alan Llwyd: Waldo: Cofiant Waldo Williams: 1904-1971 (Y Lolfa, 2014); Dail Pren (Gwasg gomer, 2010); peiriannau chwilio arlein.

Accession area

Related subjects

Related people and organizations

Related genres

Related places