fonds GB 0210 JELWIL - Papurau John Ellis Williams

Identity area

Reference code

GB 0210 JELWIL

Title

Papurau John Ellis Williams

Date(s)

  • 1912, 1918-1975 (accumulated [1922]-1975) (Creation)

Level of description

fonds

Extent and medium

0.161 metrau ciwbig (6 bocs, 3 cyfrol fawr)

Context area

Name of creator

Biographical history

Dramodydd, nofelydd, ysgrifwr ac awdur straeon byrion a straeon plant oedd John Ellis Williams. Cafodd ei eni ym Mhenmachno, Sir Gaernarfon ar Ebrill 19, 1901. Enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Sir Llanrwst yn 1912 cyn mynd yn athro ym Mhenmachno a Phenmaenrhos. Mynychodd Goleg Normal Bangor rhwng 1919 ag 1921. Bu'n athro ym Manceinion, Blaenau Ffestiniog a Llanfrothen cyn gorffen ei yrfa yn brifathro Ysgol Gynradd Glanypwll, Blaenau Ffestiniog. Ymddeolodd yn 1961 gan symud i fyw yn Llanbedr, Meirionnydd ac yna i Gaerwen, Môn. Bu yn y fyddin rhwng 1940 a 1946.

Bu'n golofnydd i'r Herald Cymraeg, 1946-1975, ac i'r South Caernarvon & Merioneth Leader (Yr Arweinydd), 1947-1953. Bu hefyd yn ysgrifennu ysgrifau i'r Darian, Y Faner, Y Brython, Y Ddraig Goch, Y Gloch, Cymru a Cymru'r Plant. Bu'n olygydd Y Rhedegydd yn ystod y blynyddoedd 1950-1951. Ysgrifennodd hefyd nifer o nofelau a gweithiau eraill, yn cynnwys y gyfrol Tri Dramâydd Cyfoes.

Ysgrifennodd nifer fawr o ddramâu, a throsi nifer eraill o'r Saesneg. Ymysg ei ddramâu enwocaf y mae Taith y Pererin, Y Ffon Dafl, Ceidwad y Porth, Y Pwyllgorddyn, Y Llaw Gudd a Porth Ewyn. Bu hefyd yn ysgrifennu dramâu ar gyfer darllediadau radio, yn eu mysg y trosiad 'Dychweledigion', a'r cyfresi, 'Llwybrau Cam' a 'Drwy Ddŵr a Thân'. Yn ogystal ag ennill nifer o gystadlaethau mewn Eisteddfodau ledled Cymru roedd yn feirniad cystadlaethau drama mewn Eisteddfodau a Gwyliau Drama. Ysgrifennodd a chyfarwyddodd y llun llafar cyntaf yn y Gymraeg yn 1935, Y Chwarelwr. Ef hefyd oedd awdur y ddrama hir Gymraeg gyntaf i ymddangos ar deledu o stiwdio drama deledu Caerdydd, Y Gymwynas Olaf; a'i gyfaddasiad ef oedd y ddrama hir Saesneg gyntaf o'r un stiwdio, Jinny Morgan. Cyhoeddwyd ei hunangofiant, Inc yn fy Ngwaed, yn 1963. Ymddangosodd hefyd ar y teledu a bu'n gadeirydd y rhaglen 'Garddio'.

Priododd ei wraig Cadi yn Medi 1922. Cawsant ddwy ferch, Haf a Men. Yn ystod plentyndod Haf yr ysgrifennwyd y straeon plant Haf a'i Ffrindiau. Roedd yn aelod o'r Seiri Rhyddion yng Nghyfrinfa'r Moelwyn. Yn 1962 cafodd radd MA er anrhydedd gan Brifysgol Cymru ac yna MBE yn rhestr Nadolig Anrhydeddau'r Frenhines yr un flwyddyn. Bu farw ar 7 Ionawr, 1975.

Archival history

Immediate source of acquisition or transfer

Derbyniwyd y rhan fwyaf o bapurau John Ellis Williams yn gymynrodd trwy law ei weddw Mrs. J. Ellis Williams yng Ngorffennaf 1975. Adneuwyd 'Byd y Ddrama' (6/2) gan Mrs. J. Ellis Williams ym Medi 1976.; 0200311514

Content and structure area

Scope and content

Mae'r fonds yn cynnwys yn bennaf llyfrau lloffion o doriadau papur newydd o golofnau ac ysgrifau John Ellis Williams, 1918-1975. Mae'r llyfrau lloffion hefyd yn cynnwys toriadau papur newydd eraill ynglŷn â'i gyfansoddiadau, gohebiaeth, rhaglenni cystadlaethau a gwyliau dramâu, ffotograffau a lluniau, a rhaglenni cyfarfodydd Seiri Rhyddion lleol, 1912-1974. Ceir hefyd ddrafftiau o ddwy gyfrol anghyhoeddedig, 1936 a [1973], a llun o Ellis Humphrey Evans ('Hedd Wyn'), a chopi o Cofarwydd, R. Silyn Roberts, 1930.

Appraisal, destruction and scheduling

Action: Cadwyd holl bapurau John Ellis Williams a roddwyd i'r Llyfrgell..

Accruals

Ni ddisgwylir ychwanegiadau.

System of arrangement

Trefnwyd y fonds yn LLGC yn chwe chyfres a thair ffeil. Trefnwyd y cyfresi yn ôl pwnc: Toriadau amrywiol, 'Taith y Pererin', Yr Herald Cymraeg, The Leader, Y Rhedegydd, a drafftiau o weithiau gwreiddiol. Trefnwyd y tair ffeil yn gronolegol.

Conditions of access and use area

Conditions governing access

Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau diweddar yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru lofnodi'r ffurflen 'Papurau modern - gwarchod data'.

Conditions governing reproduction

Amodau hawlfraint arferol.

Language of material

  • Welsh
  • English

Script of material

Language and script notes

Cymraeg, Saesneg.

Physical characteristics and technical requirements

Finding aids

Ceir copi caled o'r rhestr yn LlGC.

Allied materials area

Existence and location of originals

Existence and location of copies

Related units of description

Ceir sgriptiau gan John Ellis Williams yn LLGC, Archif BBC (Cymru/Wales).

Related descriptions

Notes area

Note

Crëwyd y teitl ar sail cynnwys yr archif. Dyfalwyd y dyddiad crynhoi cynharaf ar sail cynnwys yr archif.

Alternative identifier(s)

Virtua system control number

GEAC system control number

Access points

Place access points

Genre access points

Description control area

Description identifier

Institution identifier

Rules and/or conventions used

Wrth lunio y disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau LlGC a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2; ac LCSH.

Status

Level of detail

Dates of creation revision deletion

Hydref 2003

Language(s)

  • Welsh

Script(s)

Sources

Archivist's note

Lluniwyd gan Hywel Gwynn Williams.

Archivist's note

Defnyddiwyd y ffynonellau canlynol wrth lunio'r rhestr: M. Evans, gol., Gŵr wrth Grefft: Cyfrol Deyrnged i J. Ellis Williams (Aberystwyth, 1974); M. a G. Jones, Dewiniaid Difyr: Llenorion Plant Cymru Hyd Tua 1950 (Llandysul, 1983); Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru (Caerdydd, 1997).

Accession area

Related people and organizations

Related genres

Related places

Physical storage

  • Text: Papurau John Ellis Williams.